Thẻ đỏ bị bỏ sót ở Đồng Nai và vùng xám trách nhiệm của tổ VAR

Thẻ đỏ bị bỏ sót ở Đồng Nai và vùng xám trách nhiệm của tổ VAR

Trái bóng lăn ra phía biên. Nguyễn Đình Bắc quay lưng, tăng tốc, và cùi chỏ của Lê Văn Sơn đi theo, chạm vào vùng vai cổ của tiền đạo CLB Công an Hà Nội (CAHN) trong trận Đồng Nai tiếp CAHN ngày 20/9. Tôi nghe tiếng va chạm rõ hơn tiếng còi. Ít phút sau, trong cùng trận đấu ấy, trung vệ Huỳnh Tấn Sinh hai lần lao vào chân Đình Bắc từ phía sau, ở những nhịp mà bóng đã đi qua từ lâu. Ba hành vi, của hai cầu thủ chủ nhà, cùng nhắm vào một người.

Người ngoài nhìn bảng số, tôi nhìn nhịp đập trong đường hầm. Một trận đấu có thể được định đoạt bằng phạt góc, bằng pressing, bằng một đường chuyền hỏng của đối thủ. Đường hầm thì kể câu chuyện khác: ai còn đi nổi, ai đã mất bình tĩnh, ai đang tìm cách dọa người khác. Ở Đồng Nai hôm ấy, đường hầm kể về một đội bóng bị dồn vào thế khó và chọn cách phòng ngự bằng nỗi sợ. Ra sân, nỗi sợ ấy thành cùi chỏ, thành gầm giày.

Đình Bắc là mũi nhọn trẻ, nhanh, dám rê bóng vào nơi đông người. Kiểu cầu thủ như vậy luôn được chào đón bằng những pha vào bóng “cho biết mùi giải đấu”. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu ở khu vực kỹ thuật qua nhiều mùa, tôi ghi lại một quy luật khá đều: ở giai đoạn đầu mùa, giá của một cú va chạm mạnh thường thấp hơn giá của một bàn thua. Các đội biết điều đó. Cầu thủ cũng biết.

Bốn tình huống, hai vòng đấu, một mẫu số

V-League 2026-2027 mới đi qua vài vòng, và đã có bốn tình huống khiến hành lang kỹ thuật phải nhắc tên nhau ngoài micro. Ở vòng 2, trung vệ Đoàn Văn Hậu của CAHN có pha bóng khiến tiền vệ Doãn Ngọc Tân (Thể Công Viettel) gãy chân. Cũng ở vòng đấu đó, ngoại binh Ezequiel Santos Da Silva của Nam Định đạp vào bụng Võ Hữu Việt Hoàng (SHB Đà Nẵng). Đến ngày 20/9, trong một trận cầu, hai pha bóng liên tiếp cùng nhắm vào Đình Bắc: cùi chỏ của Lê Văn Sơn và hai lần đá nguội của Huỳnh Tấn Sinh.

Bốn tình huống ấy có chung một mẫu số. Đội bóng nào không kiểm soát được thế trận thì tìm cách kiểm soát đối thủ bằng nỗi đau. Đình Bắc trở thành mục tiêu vì cậu là nguồn khác biệt rẻ nhất của CAHN — không cần bóng cũng tạo áp lực, có bóng thì kéo cả hàng thủ ra khỏi vị trí.

Trước nguy cơ bạo lực sân cỏ tái hiện và làm xấu hình ảnh giải đấu, đại diện Ban tổ chức giải, VPF và VFF đã gặp trực tiếp Ban trọng tài VFF. Nội dung cuộc gặp gọn lại thành một câu được truyền đi nhiều nhất: các trọng tài phải làm đúng luật, giữ kỷ cương của giải đấu, ngăn chặn hành vi thô bạo trên sân.

“Làm đúng luật” là cụm từ nghe rất an toàn. Nó không yêu cầu rút nhiều thẻ hơn, không yêu cầu rút thẻ sớm hơn. Nó chỉ nói rằng không được bỏ sót lỗi, không được bỏ sót thẻ. Với người làm nghề đọc vị trí và quãng chạy, đây là kiểu chỉ đạo dễ nói nhất và khó đo nhất. Một trọng tài có thể đúng luật trong từng quyết định riêng lẻ, nhưng tổng thể lại gửi đi một thông điệp sai cho cả giải. Một trọng tài khác có thể sai một lần, nhưng lần sai ấy vô tình đặt đúng mức giá cho phần còn lại của mùa bóng.

Ở trường hợp cụ thể tại Đồng Nai, câu chuyện hẹp hơn nhiều. Trọng tài Lê Vũ Linh chỉ sử dụng thẻ vàng cho pha bỏ bóng đá người của Huỳnh Tấn Sinh, dù cầu thủ này đá nguội Đình Bắc đến hai lần. Không có thẻ đỏ. Tổ VAR gồm các ông Võ Hoài Thương và Nguyễn Thành Sơn không để lại dấu vết can thiệp nào đủ rõ để người ngoài nhìn thấy.

Khung hình có hai câu hỏi khác nhau

Tôi xem lại tình huống ấy nhiều lần, ở tốc độ chậm và ở tốc độ thật. Cần tách hai câu hỏi.

Trước hết là loại lỗi. Trong luật, hành vi bạo lực bị xử bằng thẻ đỏ trực tiếp, không phụ thuộc việc bóng còn trong tầm kiểm soát hay không. Một cầu thủ đưa cùi chỏ vào người đối phương khi bóng đã đi qua là đang đá vào người, chứ không đá vào bóng. Điều tương tự đúng với hành vi hai lần đá vào chân đối thủ từ phía sau trong một pha bóng đã chết. Khi hành vi lặp lại trong cùng một trận, trọng tài có hai công cụ: một thẻ đỏ trực tiếp cho hành vi bạo lực, hoặc một thẻ vàng thứ hai cho tái phạm. Cả hai đường đều dẫn tới việc cầu thủ rời sân. Đường mà trọng tài Lê Vũ Linh chọn không dẫn tới đâu cả.

Sau đó là câu hỏi về VAR, và đây là phần bị bỏ qua nhiều nhất trong các cuộc tranh luận ngoài sân.

VAR chỉ được can thiệp vào bốn nhóm tình huống: bàn thắng, quả phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp và nhận diện sai người. Một pha bỏ bóng đá người nằm gọn trong nhóm thẻ đỏ trực tiếp. Nghĩa là về mặt kỹ thuật, tổ VAR có quyền và có nghĩa vụ xem lại tình huống ấy. Điều tổ VAR không được làm là tự đưa ra quyết định thay trọng tài trên sân. Điều họ buộc phải làm, nếu nhận ra lỗi, là gọi trọng tài chính ra ngoài màn hình.

Ở đây xuất hiện khoảng trống. Nếu tổ VAR đã tư vấn và trọng tài Lê Vũ Linh phủ quyết, thì tổ VAR hoàn thành nhiệm vụ, và trách nhiệm thuộc về trọng tài chính. Nếu tổ VAR không tư vấn gì, thì chính họ nằm trong vòng trách nhiệm. Cựu Phó chủ tịch chuyên môn VFF, cựu Trưởng ban trọng tài VFF Dương Vũ Lâm nói thẳng điều này với phóng viên Dân trí sau trận: “Trọng tài Lê Vũ Linh đã bỏ sót thẻ, liên quan đến pha bóng này. Huỳnh Tấn Sinh bỏ bóng đá người quá phô, nhưng không bị thẻ đỏ”.

Ông Lâm đi xa hơn một bước, và bước ấy mới là điểm đáng giữ lại: “Nếu đã phạt nguội, treo giò Tấn Sinh vì lỗi này, thì cũng phải treo còi trọng tài Lê Vũ Linh tương tự. Ngoài ra, phải làm rõ trách nhiệm của tổ VAR. Nếu tổ VAR có tư vấn cho trọng tài chính nhưng bị trọng tài chính phủ quyết, thì tổ VAR hoàn thành nhiệm vụ. Ngược lại, nếu tổ VAR không tư vấn cho trọng tài chính Lê Vũ Linh về việc phải sử dụng thẻ đỏ cho lỗi bỏ bóng đá người vừa nêu, các trọng tài VAR cũng phải bị xử lý”.

Đọc kỹ hai câu này sẽ thấy một logic đối xứng rất đáng để giữ trong đầu. Cùng một khung hình, cùng một khoảnh khắc, nhưng hệ quả được chia cho ba người khác nhau. Cầu thủ Tấn Sinh, nếu bị phạt nguội, sẽ mất vài trận. Trọng tài Lê Vũ Linh, nếu bị treo còi, sẽ mất vài vòng phân công. Tổ VAR, nếu làm việc không đến nơi, cũng phải có hình thức xử lý tương ứng.

Một thẻ vàng ở đúng khoảnh khắc ấy trở thành hợp đồng ngầm giữa giải đấu và những pha vào bóng thô bạo.

Vấn đề nằm ở chỗ các hệ quả ấy không công khai như nhau. Án kỷ luật dành cho trọng tài thường không được công bố rộng rãi. Cách đo duy nhất mà người ngoài có thể dùng là gián tiếp: nhìn danh sách phân công ở vòng đấu kế tiếp. Ông Dương Vũ Lâm hé lộ đúng cách đó: “cứ để ý danh sách trọng tài ở các vòng đấu kế tiếp sẽ biết các trọng tài có liên quan có bị treo còi hay không. Nếu họ không được phân công ở các vòng đấu liền kề vòng đấu vừa diễn ra, khả năng cao là họ đang bị kỷ luật”.

Đây là dạng thông tin tôi gọi là dữ liệu gián tiếp. Một trọng tài vắng mặt có thể vì lý do sức khỏe, vì lịch luân chuyển, vì nhiệm vụ quốc tế. Nhưng khi một người vắng đúng một vòng, ngay sau một quyết định bị đặt dấu hỏi, thì xác suất trùng hợp nhỏ hơn xác suất trùng phạt. Người trong nghề đọc bảng phân công như đọc bảng điểm. Không có dòng chữ nào, nhưng câu chuyện thì rõ.

Từng bị gạt ra ngoài, nên tôi hiểu giá trị của chỗ ngồi trong góc. Những năm đầu theo đội, tôi phải chứng minh mình hiểu bóng đá bằng một chỉ số quãng chạy chính xác. Bây giờ, khi đọc một pha bóng như pha ở Đồng Nai, tôi nhìn thêm một tầng khác: sau tiếng còi, ai là người quyết định, và quyết định ấy được gửi vào hệ thống bằng con đường nào. Một thẻ đỏ ở nhịp ấy sẽ khiến Đồng Nai chơi thiếu người trong phần còn lại của trận. Một thẻ vàng thì không thay đổi được gì, ngoài việc dạy cho cả giải biết rằng hành vi kia vẫn còn giá trị sử dụng.

Giá của bạo lực được ấn định ở vòng thứ ba, thứ tư, chứ không phải ở vòng hai mươi. Đó là lúc các đội đang chọn cách chơi, đầu mùa chưa ai bị treo giò, cầu thủ mới chưa biết trọng tài sẽ rút thẻ ở ngưỡng nào. Nếu ngưỡng ấy được đặt thấp, tới giữa mùa, những pha vào bóng mạnh sẽ trở thành phương án thay thế hợp lệ cho việc phòng ngự bằng chiến thuật. Tôi vẫn nói với các đồng nghiệp trẻ ở phòng họp báo: khán giả nhầm cảm giác rực lửa với đẳng cấp, còn trận đấu được quyết định bằng khả năng kiểm soát nhịp. Cầu thủ đá vào người thường là người đã thua trong cuộc kiểm soát ấy.

Số liệu kể điều đã qua. Phòng thay đồ kể điều sắp tới. Trong đường hầm ở Đồng Nai, điều sắp tới đã lộ diện trước khi trọng tài rút thẻ: cầu thủ đội chủ nhà nói với nhau rằng đối thủ kia sẽ không dám rê bóng nữa nếu bị đau vài lần. Đó là một câu nói rất nhanh, rất khẽ. Nó chưa bao giờ là một kế hoạch tấn công. Nó là một kế hoạch phòng ngự biến dạng. Và nó chỉ tồn tại được nếu người cầm còi không phản ứng.

Ba điểm mù mà hình phạt không chạm tới

Cách phản ứng dễ thấy nhất là đòi nặng tay hơn: nhiều thẻ đỏ hơn, nhiều án kỷ luật hơn, nhiều tiền phạt hơn. Cách ấy nghe quyết liệt, nhưng phần lớn chỉ xử lý phần hậu quả nhìn thấy được.

Một quyết định trên sân không phải sản phẩm của một người. Góc nhìn của trọng tài chính bị giới hạn bởi khoảng cách và thời điểm, còn tổ VAR thì có màn hình. Khi cả hai bên cùng im lặng, người ngoài sân luôn hướng về phía trọng tài chính và bỏ qua phòng VAR. Ai tư vấn, ai phủ quyết, ai không nói gì — ba tình huống ấy cần ba cách xử lý khác nhau. Một hệ thống chỉ trừng phạt người bị nhìn thấy sẽ tự nhiên sản sinh những người lùi về phía không ai nhìn. VAR chỉ can thiệp được vào thứ mà con người ngồi trước màn hình chịu nói ra.

Với cầu thủ trẻ, đây là vấn đề cơ thể, không thuần túy là vấn đề luật. Đình Bắc mới nổi lên, cơ thể chưa quen với nhịp bị săn đuổi suốt trận. Một cầu thủ ba mươi tuổi nhận hai cú đá từ phía sau sẽ mất vài ngày để bình phục; một cầu thủ đôi mươi có thể mất cả một giai đoạn phát triển, và trong vài trường hợp mất luôn kiểu chơi. Nếu hành vi của Tấn Sinh được phép tiếp diễn như một hình mẫu, thứ bị lấy đi nhiều hơn ba điểm của một trận đấu: đó là một thế hệ cầu thủ tấn công học được rằng tốc độ là thứ tội lỗi phải trả giá. Ở bóng đá nữ, tôi cũng thấy cầu thủ trẻ bị đối xử bằng thước đo thể lực thay vì bằng thước đo kỹ thuật.

Còn lại là chính chúng ta, những người làm truyền thông. Một pha bỏ bóng đá người được phát lại mười lần thu hút nhiều lượt xem hơn một pha thoát pressing ba người. Nếu khán giả cúi đầu trước cái rùng mình của va chạm, mỗi mùa sẽ có thêm vài cầu thủ học theo khuôn ấy. Ở một góc nào đó, đây là lỗi của chúng tôi trước khi là lỗi của trọng tài.

Busan dạy tôi: im lặng quan sát còn nói nhiều hơn tiếng hét. Tôi không tin vào một giải đấu rút thẻ đỏ để xoa dịu dư luận vài vòng rồi trở lại như cũ. Thứ cần thiết ổn định hơn nhiều, và khó nhìn thấy hơn: một ngưỡng thẻ được đặt cố định, đúng luật, giống nhau ở nhịp thứ năm và nhịp thứ chín mươi, giống nhau ở trận cầu lớn và trận chiếu dưới. Khi ấy, mỗi cầu thủ đều dự đoán được giá của hành vi mình chuẩn bị thực hiện. Trong bóng đá, sự rõ ràng có sức nặng hơn sự nghiêm khắc nhất thời.

Tín hiệu nằm ở những bảng biểu ít ai đọc

Từ góc nhìn của tôi, các tín hiệu cần theo dõi đều nằm ở những văn bản hành chính khô khan.

Bảng phân công trọng tài ở các vòng tiếp theo sẽ trả lời câu hỏi về ông Lê Vũ Linh và tổ VAR. Danh sách kỷ luật của Ban kỷ luật VFF sẽ cho biết Huỳnh Tấn Sinh và Lê Văn Sơn có bị phạt nguội hay không. Thông báo nội bộ của Đồng Nai sẽ cho biết đội bóng ấy coi hai cầu thủ ấy là tài sản hay là vấn đề. Và trận đấu tiếp theo của Đình Bắc sẽ là bài kiểm tra thực tế: nếu cậu ấy vẫn bị săn từ phía sau mà thẻ vẫn nằm trong túi trọng tài, thì mọi cuộc họp giữa VFF, VPF và Ban trọng tài đều đã được ghi trong biên bản mà không được ghi trong luật chơi.

Có một cách khác để đọc trận Đồng Nai gặp CAHN. Nếu lỗi của Tấn Sinh được chuyển thành tiền lệ một cách rõ ràng, bạo lực sân cỏ mùa này có thể giảm thật. Nếu không, nó sẽ chỉ đổi hình dạng: từ cùi chỏ sang vai, từ gầm giày sang cẳng tay, và vẫn nằm ngoài mọi khung hình phát lại.

Đình Bắc sẽ tiếp tục rê bóng. Điều còn phải chờ là liệu những người khác có phải tiếp tục trả giá cho việc cậu ấy dám rê bóng hay không.