Thể thao thế giới và bài toán Nga: Khi Coe giữ vững lằn ranh đạo đức trước phiên tòa CAS

Vào ngày thi đấu cuối cùng của Giải Vô địch Ultimate khai mạc tại Budapest, giữa tiếng vỗ tay còn vang trên khán đài và ánh đèn flash của hàng trăm ống kính, Sebastian Coe bước vào phòng họp báo với gương mặt không biểu cảm. Ông không đến để nói về thành tích của bất kỳ vận động viên nào. Ông đến để nhắc lại một điều mà ban lãnh đạo World Athletics đã khẳng định suốt nhiều năm: lệnh cấm đối với các vận động viên Nga và Belarus vẫn còn nguyên giá trị. Không có đường vòng. Không có cơ chế trung lập. Không có ngoại lệ.

Tôi theo dõi buổi họp báo đó từ Bắc Kinh, qua một đường truyền trực tuyến mờ nhòe lúc hai giờ sáng. Tôi đã dành gần một thập kỷ để theo dõi cách các liên đoàn thể thao quốc tế xử lý những vấn đề nằm ngoài đường chạy. Nhưng chưa lần nào tôi thấy sự căng thẳng giữa tính chính danh và tính chính trị lại rõ ràng đến vậy. Coe đứng đó, một cựu vận động viên từng giành huy chương vàng Olympic ở nội dung 1500m, giờ là chủ tịch của tổ chức quản lý điền kinh toàn cầu, và ông nói một câu mà tôi đã ghi lại ngay vào sổ: "Đây không phải là chuyện chính trị hay hộ chiếu. Đây là chuyện về sự liêm chính của thi đấu."

Câu nói đó vang lên giữa một bối cảnh phức tạp hơn bất kỳ ai có thể tóm gọn trong một dòng tin. Ở Lausanne, Tòa án Trọng tài Thể thao Quốc tế đang chờ một phiên xử. Phía Nga đệ đơn hồi tháng Bảy, kháng cáo bổ sung vào tháng Tám, và theo Coe, quyết định "sẽ đến trong vài tháng tới". Ở một góc khác của thế giới thể thao, Liên đoàn Trượt băng Quốc tế đã mở một con đường riêng: cho phép các vận động viên Nga tham gia với tư cách trung lập. Nhưng rồi Kamila Valieva, cái tên từng làm chấn động làng trượt băng nghệ thuật, đã bị thu hồi tư cách trung lập đó. Hai cách tiếp cận, hai triết lý quản trị, cùng một câu hỏi chưa có đáp án.

Tôi không viết bài này để đứng về phía ai. Tôi viết vì tôi tin rằng thể thao luôn phản chiếu những gì đang diễn ra ngoài sân cỏ, và người ta hiểu sai bản chất của thể thao khi tin rằng nó có thể tách khỏi lịch sử. World Athletics đã cấm các vận động viên Nga và Belarus từ năm 2026, sau khi xung đột ở Ukraine bùng nổ. Nhưng lệnh cấm đó không xuất phát từ một sự kiện duy nhất. Nó là kết quả của một lịch sử dài hơn nhiều: Liên đoàn Điền kinh Nga đã bị đình chỉ từ năm 2026 sau bê bối doping do nhà nước hậu thuẫn, một trong những vụ bê bối lớn nhất trong lịch sử thể thao hiện đại. Khi Coe nói "liêm chính của thi đấu", ông không chỉ nói về cuộc xung đột bắt đầu năm 2026. Ông đang chồng lên đó một lớp lịch sử dài gần một thập kỷ.

Trong cuốn nhật ký giọng nói mà tôi ghi sau mỗi khủng hoảng, tôi có một đoạn từ năm 2026, khi đại dịch khiến mọi giải đấu tê liệt. Tôi đã gọi cho một vận động viên 400m rào, người đã tập luyện đơn độc suốt 214 ngày trên sân tuyết phủ. Cô ấy nói với tôi rằng thể thao vẫn còn ý nghĩa vì nó là nơi duy nhất cô ấy biết mình là ai. Khi tôi nghe Coe nói về "sự liêm chính", tôi nghĩ đến cô ấy. Liêm chính không phải là một khái niệm trừu tượng. Nó là thứ mà một vận động viên phải xây dựng mỗi ngày, ngay cả khi không có ai theo dõi.

Điều đáng chú ý nhất trong lập trường của World Athletics không nằm ở chỗ họ cấm, mà ở chỗ họ cấm trong khi phần lớn các liên đoàn khác đang dần mở lại. Đây là dữ liệu chiến lược. Trong một thế giới thể thao mà các liên đoàn đang tìm cách cân bằng giữa nguyên tắc và lợi ích, World Athletics chọn đứng ở đầu cứng rắn nhất của quang phổ. Coe thậm chí còn tự định vị điều này khi nhắc rằng World Athletics đã có "một trong những lập trường cứng rắn nhất của bất kỳ liên đoàn quốc tế nào". Đó không phải là một lời khoe khoang ngẫu nhiên. Đó là một tuyên bố về bản sắc tổ chức.

Nhưng câu chuyện không đơn giản như vậy. Trong cùng buổi họp báo, Coe cũng nói rằng mục tiêu tổng thể của ông là có "đầy đủ mọi người tham gia thi đấu". Ông nói rằng cuối cùng, ông muốn thấy một sân đấu đầy đủ. Đây là một thông điệp kép có chủ đích. Một mặt, giữ vững lệnh cấm. Mặt khác, để ngỏ cánh cửa cho một giải pháp trong tương lai. Coe làm điều này một cách cẩn thận đến mức khi bị hỏi về chiến lược pháp lý của World Athletics, ông đáp: "Tôi không nghĩ các luật sư của chúng tôi sẽ đặc biệt cảm kích nếu tôi tiết lộ cách tiếp cận của chúng tôi." Đó là ngôn ngữ của một người đang vận hành một cuộc tranh chấp pháp lý đang hoạt động, chứ không phải một cuộc tranh luận đạo đức thuần túy.

Tôi đã xem lại đoạn băng đó bốn lần. Mỗi lần, tôi chú ý đến một chi tiết khác. Lần đầu, tôi nghe thấy sự kiên định. Lần thứ hai, tôi nghe thấy sự phòng thủ. Lần thứ ba, tôi nghe thấy sự mệt mỏi của một người đã phải trả lời cùng một câu hỏi suốt nhiều năm. Lần thứ tư, tôi nghe thấy điều mà tôi nghĩ là quan trọng nhất: Coe biết rằng lập trường của ông có thể bị thách thức tại tòa, và ông đang chuẩn bị cho cả hai kịch bản.

Có một thực tế mà ít người bên ngoài làng quản trị thể thao nhận ra: phần lớn cuộc chiến này không diễn ra trên đường chạy. Nó diễn ra trong các phòng họp, trong các văn bản pháp lý, trong các cuộc điện đàm giữa các liên đoàn. Vận động viên Nga hiện không có tên cụ thể nào trong câu chuyện này ở cấp độ cá nhân. Không có một vận động viên Nga nào được nêu tên trong các tuyên bố chính thức. Điều đó có nghĩa là trận chiến hiện tại không phải về quyền tham gia của từng cá nhân, mà về tư cách của cả một liên đoàn quốc gia. Đây là một sự khác biệt quan trọng, bởi vì nó có nghĩa là bất kỳ giải pháp nào trong tương lai cũng sẽ phải giải quyết vấn đề ở cấp độ tổ chức, không chỉ ở cấp độ cá nhân.

Phía Nga hiểu điều này. Trong một tuyên bố qua hãng thông tấn TASS, Bộ trưởng Thể thao Nga Mikhail Degtyarev đã cam kết rằng tất cả các vận động viên trượt băng bị ảnh hưởng sẽ kháng cáo lên CAS. Đây là một tín hiệu quan trọng. Nó cho thấy Nga đang theo đuổi một chiến dịch pháp lý phối hợp trên nhiều môn thể thao, không chỉ là điền kinh. Đó là một chiến lược có hệ thống, được điều phối ở cấp nhà nước, và nó đặt ra câu hỏi về việc liệu các liên đoàn thể thao quốc tế có đủ nguồn lực và sự kiên định để đối phó với một chiến dịch kéo dài như vậy hay không.

Liên đoàn Điền kinh Nga cũng đã nêu ra một bất bình cụ thể: họ không được tham gia vào các quá trình ra quyết định của World Athletics. Đây là một chiều kích thường bị bỏ qua trong các cuộc thảo luận công khai. Người ta tập trung vào việc liệu các vận động viên Nga có được thi đấu hay không, nhưng ít ai chú ý đến việc liệu liên đoàn của họ có được ngồi vào bàn đàm phán hay không. Trong quản trị thể thao, quyền được ngồi vào bàn quan trọng không kém quyền được bước vào đường chạy. Một liên đoàn bị loại khỏi quá trình ra quyết định sẽ mất khả năng định hình các quy tắc ảnh hưởng đến chính mình.

Khi tôi nhìn vào bức tranh toàn cảnh, tôi thấy ba khối rõ rệt. Khối thứ nhất là World Athletics, giữ lập trường loại trừ toàn diện, không có cơ chế trung lập. Khối thứ hai là các liên đoàn như ISU, đã mở một con đường trung lập nhưng có thể thu hồi từng trường hợp. Khối thứ ba là phía Nga, đang theo đuổi một chiến dịch pháp lý đa môn phối hợp. Ở giữa ba khối này là CAS, tòa án thể thao cao nhất, nơi quyết định cuối cùng sẽ được đưa ra.

Điều thú vị là ví dụ về ISU lại có hai mặt. Một mặt, nó cho thấy rằng một cơ chế trung lập là khả thi về mặt kỹ thuật. Mặt khác, việc thu hồi tư cách trung lập của Kamila Valieva cho thấy rằng tư cách trung lập không phải là một lá chắn vĩnh viễn. Nó có thể bị rút lại. Đối với những người ủng hộ lệnh cấm, đây là một lập luận mạnh mẽ: ngay cả một cơ chế trung lập được thiết kế cẩn thận cũng có thể thất bại trong việc đảm bảo tính liêm chính. Đối với những người ủng hộ việc mở lại, đây là một lời nhắc nhở rằng bất kỳ giải pháp nào cũng cần được giám sát chặt chẽ.

Tôi nhớ đến bài viết về Morocco tại World Cup 2026 mà tôi từng thực hiện, khi đội bóng châu Phi đầu tiên vào đến bán kết đã khiến cả thế giới phải nhìn lại cách chúng ta định nghĩa về phòng ngự. Trong bài viết đó, tôi nhấn mạnh rằng chiến thuật chỉ có ý nghĩa khi gắn với bối cảnh văn hóa và khát vọng tập thể. Ở đây, câu chuyện về lệnh cấm đối với Nga cũng vậy. Nó không chỉ là một vấn đề kỹ thuật về quy tắc tham dự. Nó là một câu chuyện về cách thể thao thế giới đang vật lộn với câu hỏi làm thế nào để cân bằng giữa công bằng và hòa giải, giữa nguyên tắc và thực tế.

Nếu tôi phải chỉ ra một điểm mù lớn nhất trong các phân tích hiện tại, đó là việc hầu hết mọi người coi lệnh cấm này như một sự kiện đơn lẻ, trong khi nó là một tiến trình có lịch sử, có các bên liên quan phức tạp, và có những hệ quả pháp lý chưa được giải quyết. Cách tiếp cận của World Athletics không phải là một phản ứng tức thời. Nó là một lập trường đã được xây dựng qua nhiều năm, dựa trên một lịch sử cụ thể, và được duy trì trong bối cảnh các liên đoàn khác đang dần thay đổi. Khi bạn tách lệnh cấm khỏi lịch sử đó, bạn không hiểu tại sao nó lại cứng rắn đến vậy, và bạn không thể dự đoán khi nào nó có thể thay đổi.

Cũng có một góc nhìn phản trực giác ở đây. Người ta thường cho rằng lệnh cấm càng nghiêm khắc thì càng có ý nghĩa đạo đức. Nhưng lệnh cấm càng nghiêm khắc thì càng dễ bị thách thức pháp lý, bởi vì nó đặt ra nhiều câu hỏi hơn về tính nhất quán. World Athletics đang giữ một lập trường cứng rắn, nhưng chính sự cứng rắn đó có thể trở thành điểm yếu nếu CAS phán quyết rằng nó không được áp dụng một cách nhất quán hoặc vượt quá thẩm quyền của liên đoàn. Trong quản trị, không có gì nguy hiểm hơn một lằn ranh đạo đức được vẽ quá cao mà không có đủ cơ sở pháp lý để bảo vệ.

Tôi đã dành nhiều năm theo dõi cách các tổ chức thể thao xử lý khủng hoảng. Mô hình chung thường diễn ra như sau: một sự kiện xảy ra, một lệnh cấm được ban hành, các liên đoàn khác nhau phản ứng khác nhau, và cuối cùng, theo thời gian, mọi thứ dần được điều chỉnh. Nhưng trong trường hợp này, yếu tố thời gian không đơn giản. Coe nói phiên xử sẽ diễn ra "trong vài tháng tới", nhưng lịch sử cho thấy các thủ tục pháp lý thể thao thường kéo dài hơn dự kiến. Hồ sơ ban đầu được đệ trình vào tháng Bảy, kháng cáo bổ sung vào tháng Tám, và phiên xử vẫn chưa được ấn định. Đây là dấu hiệu của sự ma sát thủ tục, và tôi sẽ không ngạc nhiên nếu quá trình này kéo dài qua cả năm tới.

Điều này có ý nghĩa thực tiễn đối với các vận động viên. Bất kỳ vận động viên nào đang ở gần ranh giới vòng loại, bất kỳ quan chức nào đang lên kế hoạch cho mùa giải tiếp theo, đều phải đối mặt với sự không chắc chắn. Trong điền kinh, nơi vòng loại cần được tích lũy qua nhiều tháng, sự không chắc chắn về tư cách tham dự của một quốc gia có thể tạo ra sóng gió lan rộng. Đó là lý do tại sao câu chuyện này quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Nó không chỉ ảnh hưởng đến các vận động viên Nga. Nó ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái của môn điền kinh.

Có một chi tiết trong buổi họp báo mà tôi đã dành nhiều thời gian để suy ngẫm. Coe nói: "Từ năm 18 tuổi, tôi tin rằng mỗi vị trí tôi đã nắm giữ, đó là về sự liêm chính." Đây là một câu nói mang tính cá nhân cao. Nó nhắc nhở người nghe rằng Coe không chỉ là một quan chức. Ông là một cựu vận động viên đã cống hiến cả cuộc đời cho môn thể thao này. Khi ông nói về liêm chính, ông nói từ vị trí của một người đã từng đứng trên đường chạy Olympic. Nhưng đồng thời, đây cũng là một động thái xây dựng uy tín. Bằng cách gắn lập trường của mình với một hành trình cá nhân dài, Coe đang cố gắng tránh cáo buộc rằng quyết định của ông mang tính chính trị. Đây là một chiến lược truyền thông khéo léo, nhưng cũng là một chiến lược có giới hạn. Bởi vì cuối cùng, lịch sử cá nhân không thể thay thế cơ sở pháp lý.

Tôi tự hỏi liệu Coe có đang nghĩ đến tương lai của chính mình trong buổi họp báo đó hay không. Nhiệm kỳ chủ tịch của ông sẽ kết thúc vào một thời điểm nào đó, và cách ông xử lý cuộc khủng hoảng này sẽ định hình di sản của ông. Một số nhà quan sát sẽ gọi ông là người bảo vệ sự liêm chính. Những người khác sẽ gọi ông là người đã kéo thể thao vào vòng xoáy chính trị. Sự thật có lẽ nằm đâu đó ở giữa, trong vùng xám mà cả hai phe đều không muốn thừa nhận.

Trong bài viết về 214 ngày không cuộc thi của mình, tôi đã học được rằng im lặng đôi khi là dữ liệu quan trọng nhất. Trong câu chuyện này, sự im lặng của Coe về chiến lược pháp lý của World Athletics là một dữ liệu chiến lược. Ông không tiết lộ cách tiếp cận của mình vì ông đang bảo vệ một vị trí đang bị thách thức. Sự im lặng đó cho chúng ta biết rằng cuộc chiến này chưa kết thúc, và rằng bất kỳ tuyên bố nào về một giải pháp nhanh chóng đều là suy đoán.

Tôi cũng nghĩ về sự khác biệt giữa cách các liên đoàn thể thao khác nhau xử lý cùng một vấn đề. ISU đã chọn một con đường trung gian. World Athletics chọn một lằn ranh cứng. Không có câu trả lời dễ dàng cho câu hỏi cách tiếp cận nào đúng hơn. Nhưng có một điều rõ ràng: mỗi lựa chọn đều có hệ quả. ISU đã phải đối mặt với việc thu hồi tư cách trung lập của một vận động viên nổi tiếng. World Athletics đang phải đối mặt với một phiên tòa. Cả hai đều đang trả giá cho lập trường của mình.

Trong lĩnh vực phim tài liệu thể thao mà tôi đang làm việc, chúng tôi thường nói rằng câu chuyện thật sự nằm ở những gì không được nói ra. Buổi họp báo của Coe là một ví dụ hoàn hảo. Điều ông nói là rõ ràng: lệnh cấm sẽ không thay đổi. Nhưng điều ông không nói cũng quan trọng không kém: làm thế nào ông sẽ xử lý nếu tòa án phán quyết chống lại ông. Đó là câu hỏi mà không ai có thể trả lời cho đến khi CAS đưa ra quyết định.

Nhìn về phía trước, tôi thấy ba kịch bản có thể xảy ra. Kịch bản thứ nhất: CAS phán quyết ủng hộ World Athletics, lệnh cấm được duy trì, và lập trường cứng rắn trở thành chuẩn mực cho các liên đoàn khác. Kịch bản thứ hai: CAS duy trì lệnh cấm nhưng đặt ra các yêu cầu về thủ tục, buộc World Athletics phải xây dựng một cơ chế đánh giá rõ ràng hơn. Kịch bản thứ ba: CAS phán quyết chống lại World Athletics, buộc liên đoàn này phải thiết kế một cơ chế trung lập, có thể tương tự như mô hình của ISU nhưng với các biện pháp bảo vệ bổ sung.

Trong cả ba kịch bản, một điều chắc chắn: câu chuyện này sẽ không kết thúc với phán quyết của CAS. Nó sẽ chỉ bước sang một giai đoạn mới. Bởi vì đằng sau câu hỏi pháp lý là một câu hỏi lớn hơn về bản chất của thể thao quốc tế trong một thế giới đang phân mảnh. Liệu thể thao có thể duy trì các nguyên tắc phổ quát khi các quốc gia ngày càng hành động dựa trên lợi ích riêng của mình? Liệu các liên đoàn quốc tế có đủ quyền lực để áp đặt các chuẩn mực đạo đức lên các quốc gia thành viên? Và liệu các vận động viên có còn tin rằng sân đấu là nơi công bằng hay không?

Người ta nhớ bàn thắng, tôi nhớ đôi chân rã rời sau tiếng còi. Trong câu chuyện này, không có bàn thắng nào để nhớ. Chỉ có những con người đang cố gắng giữ cho một hệ thống đức tin không sụp đổ. Coe đang cố gắng giữ vững một lằn ranh mà ông tin là đúng. Phía Nga đang cố gắng giành lại một vị trí mà họ tin là bị tước đoạt không công bằng. CAS đang cố gắng tìm ra một câu trả lời pháp lý cho một câu hỏi chính trị. Và các vận động viên ở khắp mọi nơi đang chờ đợi để biết liệu thế giới mà họ đang thi đấu có còn giữ được những giá trị mà họ đã hy sinh cả tuổi trẻ để theo đuổi hay không.

Khi tôi đặt bút xuống sau khi hoàn thành bài viết này, tôi nghĩ đến một câu hỏi mà tôi không thể trả lời: nếu thể thao là ngôn ngữ chung của nhân loại, thì điều gì sẽ xảy ra khi chính ngôn ngữ đó trở thành một chiến trường? Có lẽ câu trả lời không nằm ở phán quyết của CAS, mà ở cách chúng ta chọn lắng nghe những người đang chạy trên đường đua, bất kể hộ chiếu của họ là gì. Và có lẽ đó là điều duy nhất chúng ta có thể làm trong lúc chờ đợi: tiếp tục theo dõi, tiếp tục ghi lại, và tiếp tục tin rằng sân đấu, dù bị bao vây bởi chính trị, vẫn có thể là nơi con người tìm thấy nhau.