Ashmita Chaliha chất vấn điều kiện thi đấu tại Indonesia Masters Super 100: Khoảng trống quản trị ở tầng đáy BWF World Tour

Trong đoạn băng phát lại trận vòng 1/32 tại Indonesia Masters Super 100, tôi dừng hình ở một khung không có pha cầu nào đáng chú ý. Máy quay lia ngang qua khu vực sau sân, và lớp không khí hiện lên mờ đục, thứ mà truyền thông địa phương gọi là khói mù. Ashmita Chaliha đứng trong khung hình đó, vừa thắng Pornpicha Choeikeewong 21-17, 23-21. Một trận thắng sát nút, định đoạt bằng hai điểm số ở cuối game hai.

Khi tôi tua lại băng, vấn đề nằm ngay trong khung hình nền, và gần như không ai để ý. Sau trận, Chaliha không nói về những điểm số ấy. Cô đặt một câu hỏi: hãy tưởng tượng nếu giải đấu này diễn ra ở Ấn Độ thì điều gì sẽ xảy ra. Câu hỏi đó, đặt trong tuần mà Ấn Độ vừa khép lại vai trò chủ nhà Giải vô địch thế giới cầu lông lần đầu sau 17 năm, không phải một lời than vãn. Nó là một phép so sánh được dựng có chủ đích.

Để hiểu vì sao câu hỏi đó có trọng lượng, cần đặt nó vào bản đồ phân tầng của BWF World Tour. Hệ thống này chia giải đấu thành nhiều bậc, từ Super 1000 xuống Super 100. Bậc càng cao, tiền thưởng càng lớn, điểm xếp hạng càng nhiều, và mức độ kiểm soát chất lượng cơ sở vật chất càng chặt. Super 100 nằm ở đáy. Đây là sân chơi của nhóm vận động viên xếp hạng 50 đến 150, nơi họ tích lũy điểm để leo lên các bậc trên. Nhóm 20 tay vợt hàng đầu gần như không xuất hiện.

Chaliha tham dự với tư cách hạt giống số một. Với một tay vợt 26 tuổi, đỉnh của cửa sổ cạnh tranh ở nội dung đơn nữ thường rơi vào khoảng 22 đến 27 tuổi, đây là giai đoạn phải tích điểm. Cô đang làm đúng việc đó: hai trận thắng liên tiếp, góp mặt ở tứ kết. Chính vì là hạt giống số một ở một giải Super 100, cô cũng ở vị trí quan sát rõ nhất thứ mà các tay vợt hàng đầu không còn phải nhìn thấy nữa.

Điều Chaliha nhìn thấy là một vấn đề có cấu trúc. BWF công bố tiêu chuẩn sân bãi như một bộ quy định chung, nhưng năng lực thực thi tỷ lệ thuận với giá trị thương mại của giải. Một giải Super 1000 có hợp đồng truyền hình, nhà tài trợ toàn cầu và hàng trăm ống kính hướng vào. Một giải Super 100 không có gì trong số đó. Ngân sách thuê nhà thi đấu, hệ thống lọc không khí và hậu cần đều nhỏ hơn.

Số liệu không biết nói dối, nhưng nó chỉ thì thầm nếu bạn hỏi sai câu. Không ai công bố chỉ số chất lượng không khí trong nhà thi đấu Indonesia Masters. Không có cột dữ liệu nào trong bảng thống kê BWF dành cho nhiệt độ, độ ẩm hay nồng độ hạt mịn trong không khí. Vì vậy mọi phán đoán về mức độ nguy hiểm đều phải dừng ở mức xác suất. Điều tôi có thể nói chắc là: khi một hạt giống số một phải lên tiếng công khai, nghĩa là kênh phản hồi nội bộ đã không hoạt động đủ nhanh.

Nhìn vào dữ liệu trận đấu, có một chi tiết đáng chú ý. Ở trận gặp Pornpicha Choeikeewong, Chaliha thắng 21-17 và 23-21. Hai game đều sát. Game hai kéo tới 23-21 nghĩa là cô thắng bằng những điểm quyết định, không phải bằng ưu thế áp đảo. Ở trận tiền tứ kết gặp Goh Jin Wei, biên độ còn lớn hơn: thua 10-21, thắng lại 21-10, rồi thắng 21-17.

Biên độ đó kể hai câu chuyện. Thứ nhất là khả năng điều chỉnh giữa trận của Chaliha, cô đọc được vấn đề sau game đầu và sửa nó. Thứ hai là hồ sơ thể lực của Goh Jin Wei. Goh là cựu vô địch trẻ thế giới, từng công khai đối mặt với vấn đề tim mạch và trở lại thi đấu. Lịch sử các trận kéo dài ba game của cô thường là điểm yếu. Sự đảo chiều 10-21 rồi 21-10 có thể phản ánh việc Goh xuống sức nhiều hơn là một màn điều chỉnh chiến thuật thuần túy của Chaliha. Với cỡ mẫu hai trận ở một giải Super 100, tôi chưa đủ dữ liệu để chốt bên nào nặng hơn.

Quay lại câu hỏi của Chaliha. Nó có trọng lượng vì bối cảnh đối chiếu. Ấn Độ vừa tổ chức Giải vô địch thế giới tại New Delhi, lần đầu sau 17 năm. Sự kiện được ca ngợi rộng rãi, bao gồm từ chính chủ tịch BWF. Chaliha ghi nhận vai trò của Cơ quan Thể thao Ấn Độ và Liên đoàn cầu lông Ấn Độ trong khâu tổ chức.

Nhưng lịch sử gần đây của chính các giải Ấn Độ lại phức tạp hơn. Giải Ấn Độ Mở rộng, một sự kiện Super 750, từng hứng chịu chỉ trích về chất lượng không khí, nhiệt độ và vệ sinh. Mia Blichfeldt từng lên tiếng về điều kiện vệ sinh. Và Anders Antonsen rút khỏi Giải Ấn Độ Mở rộng vì lo ngại ô nhiễm, sau đó chấp nhận nộp phạt.

Chi tiết về khoản phạt đó quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Mọi lối chơi đều có một điểm gãy. Việc của tôi là tìm ra nó trước khi trận đấu bắt đầu. Ở đây, điểm gãy nằm trong bộ quy tắc: nghĩa vụ tham dự không đi kèm điều khoản miễn trừ rõ ràng cho trường hợp điều kiện thi đấu không an toàn, hoặc nếu có, nghĩa vụ chứng minh thuộc về vận động viên. Điều đó tạo ra một bất lợi cấu trúc cho bất kỳ ai muốn lên tiếng.

Ở điểm này tôi muốn tách khỏi cách đọc phổ biến. Câu chuyện đang được kể như một vụ tiêu chuẩn kép: Ấn Độ bị soi, Indonesia thì không. Cách đọc đó hấp dẫn nhưng bỏ qua một biến số. Mức độ bị soi không phụ thuộc vào quốc gia chủ nhà, mà phụ thuộc vào bậc giải đấu và lượng truyền thông đi kèm.

Giải Ấn Độ Mở rộng là Super 750. Nó kéo theo các tay vợt hàng đầu, hợp đồng phát sóng và một lượng phóng viên đủ lớn để một lời phàn nàn trở thành tin. Indonesia Masters Super 100 không có lượng đó. Cùng một tiêu chuẩn sân bãi, nhưng một bên có người ghi âm, một bên thì không. Nói cách khác, tiêu chuẩn kép, nếu tồn tại, nằm giữa các bậc giải, không nằm giữa các quốc gia.

Điều này dẫn tới một kết luận khó chịu hơn. Nếu BWF thực sự muốn bảo vệ vận động viên, cơ chế giám sát phải giống nhau ở mọi bậc, kể cả những bậc không ai buồn quay phim. Còn nếu giám sát tỷ lệ thuận với tiền, thì tầng đáy của hệ thống, nơi vận động viên trẻ và vận động viên đang leo hạng dành phần lớn thời gian, là tầng được bảo vệ ít nhất. Đó là một nghịch lý thiết kế, và nó không mới.

Có ba kịch bản cho phản ứng của BWF. Kịch bản xấu nhất: điều kiện không khí thực sự độc hại, một tay vợt đổ bệnh, và làn sóng phản đối buộc BWF hành động trong tình thế bị động. Kịch bản trung tính: phát biểu của Chaliha tạo chú ý trong vài ngày, BWF ra một thông báo về việc theo dõi điều kiện sân bãi, rồi câu chuyện lắng xuống sau khi giải kết thúc. Kịch bản lạc quan: BWF rà soát tiêu chuẩn cho các giải Super 100 và đưa ra ngưỡng tối thiểu về chất lượng không khí. Kịch bản thứ ba cần một điều kiện tiên quyết mà hiện tại chưa có: dữ liệu.

Đặt cạnh đó là bối cảnh đơn nữ thế giới. Nhóm dẫn đầu gồm An Se-young, Akane Yamaguchi, Chen Yufei và Tai Tzu-ying. Nhóm bám đuổi phía sau có Gregoria Mariska, Ratchanok Intanon, Pornpawee Chochuwong và Beiwen Zhang. Chaliha nằm trong nhóm kế tiếp, cùng Malvika Bansod và một số tay vợt quen mặt ở các giải Super 100. Khoảng cách giữa cô và nhóm 10 người dẫn đầu vẫn lớn, và chưa có dấu hiệu thu hẹp trong mùa này.

Với Ấn Độ, bức tranh nội bộ cũng đáng chú ý. PV Sindhu vẫn là trụ cột ở nhóm đầu. Phía sau, Chaliha cạnh tranh với Malvika Bansod, Aakarshi Kashyap và Anupama Upadhyaya cho suất thứ hai ở các giải đồng đội và các kỳ vòng loại lớn. Điểm số từ một giải Super 100 góp phần vào cuộc cạnh tranh đó, dù không mang tính quyết định.

Hai trận thắng của Chaliha đều sát nút. Cô thắng đúng mức kỳ vọng của một hạt giống số một ở Super 100, nhưng chưa ở mức áp đảo. Con đường leo hạng của cô vẫn phụ thuộc vào các giải Super 300 và Super 500, nơi đối thủ ở đẳng cấp khác. Một danh hiệu Super 100 có thể mang về khoảng 5.500 điểm xếp hạng, con số tôi để ở dạng chờ kiểm chứng vì bảng điểm BWF thay đổi theo chu kỳ. Với nhóm xếp hạng 50 đến 80, số điểm đó có ý nghĩa, nhất là khi nó giúp tránh gặp các hạt giống top 8 ngay từ vòng đầu ở các giải Super 500 và Super 750.

Ở tuổi 26, cửa sổ đỉnh cao không dài. Nếu vai trò người lên tiếng vì phúc lợi vận động viên trở thành dấu ấn chính của cô trước khi thành tích leo hạng theo kịp, thứ tự ấy đáng để theo dõi. Trong lịch sử gần đây, các tay vợt lên tiếng về điều kiện thi đấu thường nhận được sự chú ý ngắn hạn rồi bị cuốn theo mùa giải. Không có cơ chế nào biến một phát biểu thành một thay đổi quy định, trừ khi có tay vợt thứ hai, rồi thứ ba, hỏi cùng một câu.

Việc cần kiểm chứng ở các giải tới khá cụ thể. Liệu BWF có công bố bất kỳ cơ chế giám sát chất lượng không khí nào áp dụng chung cho mọi bậc giải hay không. Liệu Chaliha có chuyển được phong độ Super 100 thành kết quả ở Super 300 hoặc Super 500 hay không. Và liệu các tay vợt khác có lặp lại câu hỏi của cô ở một nhà thi đấu khác hay không.

Một câu hỏi chỉ có trọng lượng khi nó được hỏi lần thứ hai.